مبادى علم كلام : چنان كه پيش از اين بيان شد ، مبادى علوم برهانى از يقينيات بوده و مبادى اوّلى آن در خود علم اثبات نمىگردد ؛ با توجه به تداخل علوم و سلسله مراتب رتبى آنها ، تنها علمى كه ما فوق كلام قابل طرح مىباشد ، فلسفه است ، لذا علم كلام در تعيين مبادى اولى خود نيازمند به فلسفه است ، از اين رو در فلسفه بايد موجود و عوارض ذاتى آن و ، ذات خداوند اثبات گردد تا در علم كلام از آثار مترتّب بر آنها در حوزهء دين گفتگو به عمل آيد . و اما علاوه بر ارائهء مبادى فوق يك اصل اساسى به عنوان يكى از مبادى علم كلام موجب تمايز اساسى سلسله مباحث كلامى با فلسفى مىگردد ، و آن « اصل عدم استقلال عقل در كشف حقايق » « 1 » مىباشد كه در اينجا پژوهشگران حوزهء دينى با دو روش كاملا مجزّا با اين اصل روبرو مىگردند : اول : نگرش كلامى ، بدين معنى كه اين اصل از وجدانيات بوده و از مبادى يقينى است . دوم : نگرش فلسفى ، با قبول اين اصل به عنوان مسلّمات ، حوزهء فلسفهء دين ايجاد مىگردد و به تحليل گزاره‌هاى دينى و نظام‌وارهء آنها مىپردازد . ولى مسأله به همين جا خاتمه نمىيابد چه خود متكلّمان در دامنهء نفوذ اين اصل همسو با يكديگر نيستند ، گروهى به اصالت عقل در طول مباحث دينى قائلند و گروهى به اصالت نقل . از اين رو در موقع ظهور تعارض در گزاره‌هاى دينى ، قائلان به اصالت نقل از معنى ظاهر عدول ننموده و تمام گزاره‌ها را در موطن خود صحيح دانسته و از گونهء گزاره‌هاى ايمانى مىدانند

--> ( 1 ) . شيخ مفيد در اوائل المقالات / 7 - 8 گويد : و اتفقت الامامية على أن العقل محتاج فى علمه و نتائجه الى السمع و انّه غير منفك عن سمع ينبّه العاقل على كيفية الاستدلال ، و انّه لا بدّ فى اوّل التكليف و ابتدائه فى العالم من رسول و اهم فى ذلك اصحاب الحديث . . . » .